Czy najwyższe organy kontroli UE wykorzystują wyniki prac swoich grup roboczych?

W dniach 17 i 18 września odbyło się w NIK zebranie podgrupy ds. ewaluacji Komitetu Kontaktowego.

Komitet Kontaktowy prezesów najwyższych organów kontroli (NOK) Unii Europejskiej jest organem pomocniczym Unii, który działa w celu ułatwienia współdziałania NOK państw członkowskich i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Jedną z form współpracy jest przygotowywanie spraw przez grupy robocze złożone z ekspertów reprezentujących zainteresowane NOK.

Na zebraniu w Warszawie w grudniu 2006 r. Komitet zwrócił się do grup roboczych o „przedstawienie doświadczeń współpracy”. Wyniki ewaluacji wskazują m.in. na potrzebę bardziej wyraźnego określania mandatu grup oraz lepszej organizacji ich pracy. Druga część oceny – prowadzona w tym roku – jest poświęcona zbadaniu, w jaki sposób NOK wykorzystują wyniki prac grup roboczych oraz jakie rezultaty zostały dzięki temu osiągnięte. Zakłada się, że ewaluacja umożliwi ujawnienie dobrych praktyk oraz określenie sposobów ulepszenia organizacji i działania grup, jak też zaproponowanie rozwiązań, które mogą ułatwić najwyższym organom kontroli zwiększenie korzyści z ich działalności.

fot. D. Bolikowska

29 i 30 czerwca z wizytą w NIK przebywał Prezes Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Vitor Manuel da Silva Caldeira, któremu towarzyszył członek Trybunału z ramienia Polski Jacek Uczkiewicz i dyrektor Hendrik Fehr.

Gościom przedstawiono pozycję i rolę NIK na tle innych najwyższych organów kontroli oraz kontrole NIK w zakresie tematyki UE. Wspólnie z Kierownictwem NIK rozpatrzono funkcjonowanie Komitetu Kontaktowego szefów NOK UE; doświadczenia ETO w prowadzeniu samooceny i oceny zewnętrznej; wskaźniki wykonania zadań ETO. Po dyskusji o współpracy bilateralnej postanowiono o przeprowadzeniu przez kontrolerów ETO szkoleń dla kontrolerów NIK.

Na spotkaniu z udziałem Kierownictwa i pracowników NIK oraz przedstawicieli ministerstw Prezes Caldeira przedstawił "Kontrolę wykonania zadań w ETO".

Prezesa ETO przyjął Prezydent RP Lech Kaczyński. Podczas spotkania omówiono rolę i działalność Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w zakresie kontrolowania instytucji europejskich. W trakcie rozmowy, w której uczestniczyli m.in. Prezes Najwyższej Izby Kontroli Jacek Jezierski, poruszono także kwestię współpracy ETO z NIK.

W dniach 25 i 26 września br. odbyło się w NIK – z udziałem 16 najwyższych organów kontroli państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Obrachunkowego – zebranie Grupy roboczej Komitetu Kontaktowego ds. krajowych raportów o zarządzaniu środkami UE.

Głównym celem działalności Grupy jest wspomaganie działań NOK państw członkowskich UE na rzecz opracowywania krajowych ogólnych zbiorczych raportów o zarządzaniu środkami UE. Obecnie tego rodzaju raporty sporządza 11 NOK (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Estonia, Holandia, Litwa, Słowenia, Węgry, Wielka Brytania i Włochy).

Program zebrania przewidywał wymianę informacji o kontrolowaniu przez NOK wykorzystania środków UE, o zmianach w zarządzaniu finansowym i kontroli tych środków oraz dyskusję nt. wskaźników, przy pomocy których NOK mogłyby mierzyć postęp w zarządzaniu środkami unijnymi.

15-16 października 2009 r. w Luksemburgu odbyło się zebranie łączników najwyższych organów kontroli (NOK) Unii Europejskiej, którego głównym celem było przygotowanie zebrania Komitetu Kontaktowego (KK) prezesów NOK Unii Europejskiej, jakie odbędzie się w dniach 30 listopada – 1 grudnia 2009 r. w Budapeszcie.

W czasie spotkania m.in.:

● określono wstępnie wykaz zadań KK, które miałyby zostać rozpoczęte w 2010 r. (wymiana doświadczeń w kontrolowaniu partnerstwa publiczno-prywatnego, seminarium nt. Wspólnej Polityki Rolnej);
● rozpatrzono zalecenia na rzecz usprawnienia funkcjonowania grup roboczych KK (uzgodniono m.in. konieczność możliwie precyzyjnego określania zadań grup oraz terminu i sposobu przekazywania wyników ich prac NOK;
● przedyskutowano projekt „poradnika” dla łączników w sprawach współpracy, zasad i procedury KK;
● przedstawiono postęp prac związanych z powstaniem systemu informowania o kontrolach NOK w sprawach UE na wewnętrznej stronie internetowej KK (informacje te będą wkrótce dostępne);
● łącznik NIK przedstawił wnioski z konferencji nt. wewnętrznej kontroli finansowej, zorganizowanej przez Dyrekcję Generalną ds. Budżetu Komisji Europejskiej.

W dniu 19 września br. Prezes NIK, jako Prezes Zarządu EUROSAI, wziął udział w I Spotkaniu Prezesów NOK-ów krajów należących do Procesu Współpracy Europy Południowo-Wschodniej (South East European Cooperation Process – SEECP), które odbyło się w Kiszyniowie (Republika Mołdowy).

Spotkanie przebiegało pod hasłem: Najwyższe Ograny Kontroli Europy Południowo-Wschodniej: rozwój i perspektywy. Stało się okazją do wymiany doświadczeń oraz dobrych praktyk pomiędzy NOK krajów Europy Południowo-Wschodniej. W spotkaniu udział wzięli Prezesi NOK Albanii,  Bułgarii,  Czarnogóry, Grecji, Mołdowy, Rumunii i Turcji, przedstawiciel NOK Szwecji oraz Programu SIGMA.

NIK zachęca europejskie Najwyższe Organy Kontroli do wdrażania międzynarodowych standardów INTOSAI (Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli).

28 i 29 października 2009 r. odbyło się w Warszawie seminarium nt. standardów opracowanych przez INTOSAI pt. "Raising Awareness of International Standards of Supreme Audit Institutions (ISSAI)". Współorganizatorami seminarium byli: NIK jako Przewodniczący Zarządu EUROSAI oraz duński Rigsrevisionen jako Przewodniczący Komisji INTOSAI ds. Standardów Zawodowych (PSC).

W seminarium wzięli udział przedstawiciele europejskich NOK z aż 29 krajów. Głównym celem ich spotkania było upowszechnienie treści międzynarodowych standardów INTOSAI (ISSAI) na forum europejskim. Zastanawiano się także nad tym, jak ułatwić ich wdrożenie w poszczególnych krajach i jak potem w pełni je wykorzystywać.

W pierwszym dniu seminarium głos zabrali Prezes NIK, Jacek Jezierski, Audytor Generalny Rigsrevisionen, Henrik Otbo, a także przedstawiciele Inicjatywy INTOSAI ds. Rozwoju (IDI), Grupy Roboczej INTOSAI ds. Kontroli Środowiska oraz następujących podkomisji PSC: ds. wytycznych dla audytu finansowego, ds. kontroli zgodności, ds. standardów kontroli wewnętrzenej i ds. kontroli wykonania zadań.

Drugi dzień seminarium był dniem warsztatowym. Uczestnicy imprezy wymienili się także na forum ogólnym doświadczeniami z wdrażania standardów w poszczególnych krajach. Doświadczenia NIK w tym zakresie zaprezentował Paweł Banaś, Doradca Prezesa NIK.

Więcej informacji na temat seminarium: www.eurosai2008.pl.

 

  

  

Audytor Generalny Republiki Południowej Afryki gospodarzem XI Generalnej Konferencji Afrykańskiej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (AFROSAI) Podczas XI Generalnej Konferencji AFROSAI, która odbyła się w Pretorii w dniach 13-17 października br., Pan Terence Nombembe, Audytor Generalny RPA, przejął Prezydencję w organizacji od Prezesa Trybunału Obrachunkowego Wybrzeża Kości Słoniowej, Pana Ziriyo Bogui. Wiceprezes NIK, Pan Józef Górny, wziął udział w konferencji w imieniu NIK oraz Europejskiej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (EUROSAI), której od czerwca br. Izba pełni funkcję Przewodniczącego Zarządu.

 

Zgromadzenie przyjęło poprawiony Plan strategiczny AFROSAI na lata 2006-2011 i poza skupieniem się na sprawach organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem AFROSAI, uchwaliło Porozumienie południowo-afrykańskie (South African Accords) zawierające zbiorcze wnioski i zalecenia dotyczące trzech tematów merytorycznych konferencji:

1. Temat I: Kontrola zdrowia publicznego,
2. Temat II: Zarządzanie, szkolenie i utrzymanie kadry kontrolerskiej,
3. Temat III: Rola NOK w zwalczaniu korupcji.  

EUROSAI oraz Europejska Konfederacja Instytutów Audytu Wewnętrznego (ECIIA) chcą dzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem z zakresu kontroli i standardów zawodowych. Szczegóły współdziałania obu instytucji zostaną zapisane w umowie, która określi ramy planowanej współpracy. W tym celu Przedstawiciele EUROSAI oraz ECIIA spotkali się 10 grudnia br. w NIK.

EUROSAI jest jedną z siedmiu regionalnych grup Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI). Komisja ds. Standardów Zawodowych INTOSAI, realizując jeden ze strategicznych celów organizacji – stworzenie standardów zawodowych - podpisała w 2007 roku porozumienie z ECIIA.

EUROSAI, chcąc wypełniać swoje statutowe zobowiązania dotyczące m.in. profesjonalnej współpracy europejskich NOK, wymiany informacji i dokumentacji, oraz ujednolicenia terminologii branżowej, dąży także do podpisania formalnego porozumienia o współpracy z ECIIA.

Obie strony powołały grupę roboczą, której zadaniem jest stworzenie projektu umowy. Projekt koordynuje NIK jako przewodnicząca EUROSAI. Na spotkaniu w Izbie dyskutowano m.in. o zbieżnych celach, ewentualnych wspólnych inicjatywach, wymianie wiedzy z zakresu kontroli wewnętrznej sektora publicznego. Wnioski, które wyniknęły z dyskusji, pozwolą na precyzyjne i odpowiadające potrzebom obu stron sformułowanie planowanej umowy o współpracy.

ECIIA (The European Confederation of Institutes of Internal Auditing) jest  konfederacją krajowych stowarzyszeń audytu wewnętrznego mających siedzibę w krajach europejskiego obszaru gospodarczego – Unii Europejskiej, Europy Wschodniej, Skandynawii i basenu Morza Śródziemnego. ECIIA promuje profesjonalny audyt wewnętrzny.

W dniach 28 – 31 października 2008 r. odbyła się wizyta Przewodniczącego Rady Kontroli Republiki Indonezji, Pana Anwara Nasution.

Celem wizyty w Warszawie było podpisanie „Porozumienia między Najwyższą Izbą Kontroli Rzeczypospolitej Polskiej a Radą Kontroli Republiki Indonezji o współpracy w zakresie kontroli finansowej w sektorze publicznym”, omówienie możliwości realizacji ww. porozumienia oraz określenie kierunków przyszłej współpracy.

W Krajowej Szkole Administracji Publicznej, Pan Nasution wygłosił wykład na temat reformy systemu kontroli finansów publicznych w Indonezji.

Polska produkuje 10 ton CO₂ na jednego mieszkańca rocznie i redukuje go pięciokrotnie więcej niż wymaga Protokół z Kioto. Największym wyzwaniem na najbliższe lata w dziedzinie ochrony klimatu, obok inwestowania w odnawialne źródła energii, będzie opanowanie biurokratycznego chaosu.

W ramach prac grupy EUROSAI ds. Kontroli Środowiska najwyższe organy kontroli 10 państw (m.in.: Danii, Cypru, Estonii, Ukrainy, Izraela i Rosji) przygotowały wspólny raport nt. walki z ocieplaniem klimatu - swój wkład w kopenhaski szczyt klimatyczny. W Polsce NIK zbadała stan wdrażania postanowień, obowiązujących Polskę zgodnie z: Konwencją klimatyczną, Protokołem z Kioto i Dyrektywą UE. Kontrolą objęto lata 2006-2008.

NIK pozytywnie ocenia redukcję emisji gazów cieplarnianych (GHG). Polska utrzymuje stały trzydziestoprocentowy poziom redukcji gazów cieplarnianych (29%). To niemal pięć razy więcej niż wymagają ustalenia Protokołu z Kioto, zgodnie z którymi do 2012 roku powinniśmy uzyskać 6% redukcji w stosunku do tzw. roku bazowego (w przypadku Polski 1988). Sukcesem Polski jest utrzymywanie redukcji gazów cieplarnianych na stałym poziomie, pomimo wzrostu PKB. W porównaniu do innych uczestników kontroli Polska mieści się w środku stawki – wszystkich wyprzedzają Ukraina i Estonia, które, osiągnęły bardzo wysoki poziom redukcji: odpowiednio 52 i 47%. Pełniejszy obraz sytuacji pokazują jednak dopiero dane o emisji CO₂  na jednego mieszkańca: tu przoduje Macedonia – gdzie na każdego Macedończyka przypadają 4 tony CO₂ rocznie, najsłabiej wypadają natomiast - spośród krajów, biorących udział w kontroli - Estonia (16,4 tony) i Rosja (ponad 15 ton).

W Europie uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych, opracowane i rozdzielone przez poszczególne rządy, akceptuje Komisja Europejska, przyznając każdemu krajowi kilkuletni pakiet. Określa on wielkość dopuszczalnej emisji wybranych zanieczyszczeń. Następnie limit ten zamieniany jest na jednostki uprawnień. Całkowitą ich liczbę dzieli się najpierw między sektory, m.in. elektrowni, elektrociepłowni, hutnictwa, a następnie między poszczególne zakłady (instalacje), emitujące CO₂. Można nimi – w zależności od potrzeb - handlować. System handlu uprawnieniami funkcjonuje w Polsce bez większych problemów. Z przysługującego na lata 2005-2007 pakietu, Polska wykorzystała 95-97%.

Na redukcję emisji gazów cieplarnianych pozwalają dwa rodzaje działań: zmniejszanie ich emisji (m.in. w energetyce, budownictwie, transporcie) oraz zwiększanie ich pochłaniania. Sektor gospodarki opracował Krajowy plan działań efektywności energetycznej, w którym określono m.in. środki służące oszczędzaniu energii w przemyśle. Resort środowiska prowadzi natomiast intensywne zalesianie (2006-2008 ok. 34 tys. ha), dba o wzbogacanie drzewostanów i ogranicza stosowanie środków chemicznych, dzięki czemu w badanym okresie udało się zwiększyć pochłanianie CO₂ o 25%.

Obecnie największym wyzwaniem dla Polski, wśród działań zapobiegających zmianom klimatu, jest zwiększenie udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Z roku na rok zwiększa się (m.in. dzięki obowiązkowi zakupu energii odnawialnej przez przedsiębiorstwa wytwarzające/obracające energią) udział ‘zielonej energii’ w rynku: z 2,8 % w 2006 r. do 3,4% w 2007 r. Jednak zgodnie z unijnymi zobowiązaniami do 2010 r. powinien on wynosić 7,5%!

Kontrolerzy nie mają zastrzeżeń do prowadzenia obserwacji zmian klimatu (m.in. przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej/IMGW, Inspekcję Ochrony Środowiska): dysponujemy dużą ilością wskaźników i rozbudowanymi bazami danych. NIK zwraca jednak uwagę na to, że:

• poszczególne instytucje gromadzą dane i zatrzymują je dla siebie, nie mają systemu wymiany informacji;
• nie dokonuje się syntezy, nie zbiera wyników w całość, nie prowadzi, wymaganych Konwencją obserwacji skutków zmian klimatu i nie opracowuje prognoz.

NIK wskazuje w tej sprawie na bezczynność MŚ, który pomimo rekomendacji i sugestii, nie robi nic, aby podległe mu instytucje efektywnie ze sobą współpracowały. Kontrolerzy przestrzegają przed konsekwencjami: brak syntezy utrudnia np. przewidywanie skutków zmian klimatycznych.

NIK wylicza także inne nieprawidłowości w pracy resortu środowiska, odpowiedzialnego za wdrażanie polityki klimatycznej: część zadań minister realizuje za pomocą Krajowego Administratora Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (KASHUE), któremu zlecił m.in. – wbrew ustawie - zatrudnienie zewnętrznej kancelarii prawnej do obsługi międzynarodowych umów dot. handlu uprawnieniami do emisji (poza UE). Wynagrodzenie 514 tys. – także wbrew ustawie – wypłacono prawnikom ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, przeznaczonych na działalność KASHUE.

Słabo - na tle pozostałych krajów, biorących udział w kontroli - Polska wypada w dziedzinie raportowania. Na 12 sprawdzonych przez NIK raportów – 8 przekazano do Komisji Europejskiej lub/i Sekretariatu konwencji z opóźnieniami. W niektórych przypadkach opóźnienia są tak znaczne (blisko rok), że Komisja zarzuciła Polsce uchybianie zobowiązaniom i wezwała do usunięcia naruszenia obowiązków traktatowych. Winne są tu braki organizacyjne i brak sprawnego systemu przygotowywania raportów. Zdaniem kontrolerów jest to konsekwencją innych, wcześniejszych uchybień: wskutek zaniedbań kolejnych ministrów brakuje wielu przepisów prawa, a te, które są wydawane – często są spóźnione i niekompletne.

NIK o zapobieganiu zmianom klimatu - szczegółowe informacje (plik PDF)

EUROSAI AUDIT ON CLIMATE CHANGE - JOINT FINAL REPORT (Międzynarodowy raport EUROSAI na temat zmian klimatu - język angielski, plik PDF - 23 MB)

W dniach 1-2 grudnia 2008 r. Prezes NIK Jacek Jezierski wziął udział w dorocznym zebraniu Komitetu Kontaktowego prezesów najwyższych organów kontroli (NOK) państw Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, które odbyło się w Luksemburgu.

Głównym celem zebrania była ocena dotychczasowej współpracy i dyskusja nad wspólnymi zadaniami na rok 2009. Obok tego odbyły się dyskusje panelowe na temat:

- przeglądu budżetu UE (z udziałem komisarza Komisji Europejskiej ds. programowania finansowego i budżetu pani D.Grybauskaité), 
- roli NOK w kontrolowaniu realizacji Strategii Lizbońskiej.

Prezes NIK przedstawił referat nt. udziału kontrolerów NOK w kontrolach Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w państwach członkowskich. Wśród szczegółowych tematów obrad były m.in. wyniki dotychczasowych prac grupy ds. wspólnych metod kontroli i porównywalnych kryteriów kontroli środków UE. W dyskusji poruszona została także kwestia wykorzystania rezultatów działalności grup roboczych Komitetu Kontaktowego. NOK Holandii i Szwecji przedstawiły koncepcję i metodykę swoich kontroli dotyczących zagadnień UE.

Porządek dzienny zebrania (ang.)

NIK chce pomóc w usprawnieniu procesu integracji zawodowej osób niepełnosprawnych i zachęca do tego inne europejskie Najwyższe Organy Kontroli. Na zorganizowanym w Warszawie seminarium przedstawiciele NOK z kilkunastu krajów wymienili się wiedzą i doświadczeniem z zakresu kontroli wykonania zadań w świetle programów zatrudnienia niepełnosprawnych. Powstał również plan wspólnej, międzynarodowej kontroli tego obszaru.

Problematyka kontroli zatrudnienia osób niepełnosprawnych była jednym z tematów VII Kongresu EUROSAI. NIK, jako przewodnicząca EUROSAI, wypełniła rekomendacje Kongresu i poprzez warszawskie seminarium zachęciła do podejmowania kontroli w tej dziedzinie.

Przedstawiciele Europejskiego Instytutu Administracji Publicznej (EIPA) podzielili się z uczestnikami seminarium swoją wiedzą i doświadczeniem z zakresu metodologii kontroli wykonania zadań. Pokazali krok po kroku: jak przygotować się do takiej kontroli, jak ją przeprowadzić, a potem jak raportować. Eksperci z NOK Wielkiej Brytanii i Holandii wzbogacili spotkanie o przykłady zaczerpnięte z doświadczeń kontrolnych ich instytucji.

Na wymianie doświadczeń i debacie jednak się nie skończyło. Niezależnie od seminarium doszło do pierwszego spotkania europejskich NOK zainteresowanych podjęciem wspólnej kontroli zatrudnienia osób niepełnosprawnych w sektorze publicznym. Uczestnicy podpisali porozumienie o współpracy oraz omówili zakres, metodologię i harmonogram działań. Audyt będzie przeprowadzony w 2010 roku w 14 krajach. Raport ze wspólnej kontroli zaprezentowany zostanie na VIII Kongresie EUROSAI w Lizbonie.

W dniach 14-15 stycznia 2009 Prezes NIK złożył wizytę w Urzędzie Audytora Generalnego Szwecji w Sztokholmie.

Tematami wizyty były: przedstawienie zasad działania obydwu najwyższych organów kontroli oraz wdrażanych i planowanych zmian w tym zakresie, współpraca najwyższych organów kontroli państw bałtyckich i nordyckich, kontrole programów integracji zawodowej osób niepełnosprawnych oraz dokumentacja procesu kontroli.

Prezes NIK przedstawił wstępne priorytety prezydencji NIK w EUROSAI.

NIK pomaga europejskim Najwyższym Organom Kontroli we wdrożeniu międzynarodowych standardów kontroli. Izba podzieliła się swoją wiedzą i doświadczeniem z tego zakresu z przedstawicielami NOK Słowacji. NIK kontynuuje w ten sposób politykę EUROSAI upowszechniania międzynarodowych standardów audytu.

Standardy kontroli NIK od wielu lat opierają się nie tylko na krajowych przepisach prawnych dotyczących funkcjonowania Izby. Uwzględniają także Standardy Kontroli INTOSAI, ich Europejskie Wytyczne oraz Standardy Kontroli Międzynarodowej Federacji Księgowych.

Wieloletnie doświadczenie Izby z zakresu wdrażania międzynarodowych standardów okazało się być bardzo cenne dla ekspertów z NOK Słowacji, którzy pod koniec 2009 roku wprowadzili nowe procedury audytu w swoim kraju. 

Na spotkaniu w NIK, przedstawiciele Izby zapoznali gości z metodologią, planowaniem i oceną jakości kontroli. Słowaccy eksperci dowiedzieli się jak wygląda proces kontroli w NIK, jakie są procedury audytu oraz jakie narzędzia stosowane są przy planowaniu.

NOK Słowacji miał także okazję zapoznać się z doświadczeniami innych europejskich  organów kontroli w zakresie wdrażanie międzynarodowych standardów na seminarium EUROSAI, zorganizowanym jesienią 2009 roku w Warszawie.